Bir Zamanlar Sinema: Soğuk Savaş dönemi

9 Temmuz 2015

50’li yılların en iyi 10 bilimkurgu filmi

Bilimkurgu sineması, 50’li yıllara kadar korku ve western gibi türlerin gölgesinde kaldı. 30’lu ve 40’lı yıllardaki denemeler atılım yapmasına olanak vermedi. 2. Dünya Savaşı’nda atom bombasının kullanılmasının karanlık bir geleceği işaret etmesi ve bunun yanında bilimsel gelişmelerle bilimkurguya olan ilgi artmaya başladı 50’li yıllarda. Ancak bu dönemde türün üretim anlamında bir altın çağa girişinin başlıca sebebi Soğuk Savaş’tı. Soğuk Savaş paranoyasının tüm ülkeyi etkisi altına alması, sinemayı da doğrudan etkiledi ve reaksiyon gösteren tür de doğal olarak bilimkurgu oldu. Soğuk Savaş’ın bilimkurgu sinemasındaki tezahürü uzaylı istilası filmleri biçimindeydi. Bilinmeyenle yapılan savaş ve düşmanın bir şekilde def edilmesi, Amerikan halkı için üzerlerindeki stresi atmanın, rahatlamanın bir yoluydu. Uzaylılar bir bakıma Rusları temsil ediyordu denilebilir. İster uzaylılar ister Ruslar olsun, düşman gökyüzünden gelecekti. Bu, 50’ler bilimkurgu sinemasının ana hatlarını belirleyen en önemli faktördü.

50’li yıllarda bilimkurgu alanında üretim anlamında bir patlama yaşansa da, tür belli kalıpların dışına çıkamıyor, seri üretim mantığıyla birbirinin kopyası filmler çekiliyor ve derinlik yakalanamadığı için de dönem boyunca yerinde sayıyordu bilimkurgu sineması. Hal böyle olunca seyirci -ilgisini eksik etmese de- izlediklerini ciddiye almıyordu. Yine de 50’li yılların ikinci yarısından itibaren The Incredible Shrinking Man (1957) ve On the Beach (1959) gibi o bahsettiğimiz derinliğe sahip birkaç film çıkageldi ve 60’lı yıllarda yaşanacak değişimin ilk sinyalleri verilmeye başlandı diyebiliriz.

Elbette genellikle mutasyon geçirmiş canavarlar da bu dönem bilimkurgusunun gözde temalarından biriydi. Creature from the Black Lagoon (1954), Them! (1954) The Qutermas Experiment (1955), It Came from Beneath the Sea (1955) ve Japon sinemasından çıkan Gojira (1954) gibi pek çok örnek verilebilir. Listeme almasam da uzaya açılan Destination Moon (1950), Howard Hawks’ın John Carpenter’ın The Thing’i ile bildiğimiz roman uyarlamasının ilk versiyonu The Thing from Another World (1951) ve dönemin yüksek bütçeli yapımlarından War of the Worlds (1953) gibi 50’li yıllar bilimkurgusunun kayda değer örneklerinin adlarını da anmak istedim.

1- Invasion of the Body Snatchers (1956)

2- The Day the Earth Stood Still (1951)

3- The Incredible Shrinking Man (1957)

4- Forbidden Planet (1956)

5- Gojira (1954)

6- On the Beach (1959)

7- The Curse of Frankenstein (1957)

8- The Fly (1958)

9- 20.000 Leagues Under the Sea (1954)

10- Creature from the Black Lagoon (1954)

23 Mart 2015

60'lı yılların en iyi 10 bilimkurgu filmi

Bilimkurgu sineması, kendi iç dinamikleri, çağının toplumsal olaylarının etkisi ve teknolojik atılımlarla tematik ve biçimsel anlamda sürekli değişim geçiren bir tür. 60’lı yıllarda korku sinemasıyla birlikte atılım yapan, kendisini bulan başlıca tür konumunda bilimkurgu. 50’li yıllarda Soğuk Savaş’ın etkisiyle uzaylı istilası filmleri ve türlü kıyamet senaryosunun hayata geçirildiği distopik bilimkurgularda yaşanan patlama, türün gelişiminde önemli bir basamaktı. 60’larda azalarak devam eden Soğuk Savaş etkisini bir yana bırakırsak, bilimkurgu edebiyatından yapılan The Time Machine, The Last Man on Earth, Fahrenheit 451, The Face of Another, Planet of the Apes gibi uyarlamalar ve Fantastic Voyage, Seconds gibi özgün yapımlarla tematik anlamda 50’li yıllara oranla çeşitlilik yakalanabildi bu dönemde. Bilimkurgu janrına uzak isimler Jean-Luc Godard’ın Alphaville’i, Alain Resnais’in ise zaman yolculuğu temalı romantik filmi Je t’aime Je t’aime’i, önemli yapımlar olmasa da türe farklı anlayışlar kazandırması açısından katkı yapan işler oldu.

Bilimkurgu sinemasının gerçek manada miladı ise hep söylediğim gibi 1968’di. Türe yeni açılımlar kazandırmakla kalmayıp, kökten bir dönüşüm başlatan başyapıtlar 2001: A Space Odyssey ve Planet of the Apes’in vizyona girip, hem eleştirel hem de gişe başarısını yapımcılarına tattırması türün önünü açtı. Ancak daha önemli bir şey var. O da bilimkurgunun bu dönemde derinlik yakalamasıydı. Bilimkurgu algısı yaratmayan ve çok ses getirmeyen The Face of Another, Seconds gibi başyapıtlar felsefi bilimkurgu eğilimi başlatacak güçte olmasalar da öncü veya haberci diyebileceğimiz filmlerdi. 2001: A Space Odyssey ve Planet of the Apes ise sinemaseverlerin bilimkurguya bakışını değiştirdi ve altın çağı müjdeledi.

50’lerde uzaydan gelen istilacılar bilimkurguya konu edilirken, 60’larda insanoğlunun uzaya yaptığı yolculuklar onun yerini almaya başladı. Robinson Crusoe on Mars (1964), Journey to the Far Side of the Sun (1969), Countdown (1969), Marooned (1969) kısmen önemli örnekler.

Kısa film olduğu için La Jette değerlendirme dışında tutulmuştur.

1- 2001: A Space Odyssey (1968)
http://birzamanlarsinema.blogspot.com.tr/2011/11/2001-space-odyssey.html