2 Haziran 2012

Prometheus

Ridley Scott, 1979 yapımı ilk Alien filmi ve 1982 tarihli Blade Runner ile bilim kurgu sinemasının en önemli yönetmenlerinden biri olup çıkmıştı. Türe yaptığı büyük katkı sonrasında farklı türlere yönelen Scott,  sonunda aradığı projeyi bir nevi Alien'ın öncesini anlattığı Prometheus ile buldu ve Avatar - Inception sonrası yükselişe geçen bilim kurgu sinemasına major bir film daha armağan etti. Fragmanları ve fazla ipucu verilmeyen hikayesiyle uzun zamandır sabırsızlık ve heyecanla beklediğimiz Prometheus nihayet Dünya ile eş zamanlı olarak ülkemizde de vizyona girdi. İnsan ırkının köklerini araştıran bir ekibin gerilim yüklü ve bilinmeze doğru yaptıkları yolculuğu, evrenin uzak bir köşesinde karşılarına çıkan ve Dünya'nın sonunu getirebilecek bir tehlikeye karşı verdikleri mücadeleyi konu ediniyor filmimiz.

Alien filmlerinin en belirgin özelliği bilim kurgu ve korkuyu harmanlamasıdır. Prometheus da bu geleneği bozmamakla birlikte felsefi yapısıyla tüm Alien külliyatından ayrılıyor ve klasik bir preguel (tamamlanmış bir serinin öncesi anlatan filmler için kullanılan terim) olmamayı başarıyor. Adını mitolojik bir tanrıdan alan Prometheus, hayatı anlamlandırma, yaratıcıyla buluşma çabası ve nerden-nasıl geldik gibi sorular soran düşünsel yapısıyla 2001: A Space Odyssey'in açtığı yoldan gitmeyi tercih ediyor. Bunu yaparken temposunu da an be an artırıyor. Anlık korkutma hilelerinden çok ustalıkla oluşturulan gerilim sahneleriyle Prometheus'un Alien'a daha yakın durduğunu ancak Aliens ve Alien 3'e de sırtını dönmediğini söyleyebilirim. Scott, özgün bir hikaye kurgularken seriye ihanet etmemiş ve Alien'ın doğuşunu sağlam temeller üzerinde şekillendirmiş. Ayrıca Alien serisinden farklı olarak inanç teması da sorgulanıyor. Prometheus, ortaya ilginç sorular atıyor ama bu soruları cevaplamıyor-cevaplayamıyor. Prometheus, bilim kurgu sineması içerisinde nerede duruyor derseniz 2001'in izinden gitmesine karşın bir Alien filmi olmanın ötesine geçemiyor yani korku öğeleri ve dozunda aksiyonuyla popüler bilim kurgu ile felsefi bilim kurgular arasında bir noktada duruyor. Bu yapı ona zarar vermiyor ve Prometheus'u 2000'li yıllar bilim kurgu sinemasının en iyi örneklerinden biri yapıyor.

Prometheus, enfes açılış sekansıyla merakımızı iyice körüklüyor ve son karesine dek doyumsuz bir bilim kurgu şöleni sunuyor. Görsel olarak fazlasıyla tatmin edici olmanın yanında klasik olabilecek bir kaç sahne de barındırıyor. Ana karakterimiz Elizabeth Shaw, Alien filmlerinin olmazsa olmazı diyebileceğimiz Ellen Ripley'i aratmıyor. Ridley Scott, yine güçlü bir kadın karakter yaratmış. Elizabeth Shaw karakteri için Noomi Rapace çok doğru bir seçim olmuş. Michael Fassbender ise robot performansı ile yine parlak bir işe imza atmış. Prometheus'u ilk Alien filmine benzetmemin  iki sebebi var. İlki Ridley Scott'in aradan 33 yıl geçmesine karşın ilk filmin tadını tutturabilmesi ve yönetmenliği, İkincisi ise kapalı alanlarda ve uzay mekiği Promethe'de yaratılan klostrofobi hissi.

-Spoiler- (Yazının bu bölümü filmin sürprizlerini açık etmektedir) Prometheus'da bir Alien görememek seyirciyi üzebilirdi. Neyse ki Scott bunun farkında. Filmin sonunu Alien'ın doğuşuna ayırarak ve bunu iki farklı türün birleşmesiyle mümkün kılarak benzeriz bir etki bırakıyor. Bununla birlikte filmin ucu açık bir finalle bitirilmesi Prometheus'la Alien arasına yeni bir film daha sıkıştırılabileceği izlenimini bırakıyor.


Son söz: Prometheus, öncüllerinden beslenen ancak kendi kurallarıyla Alien dünyasını genişletirken bu dünyadan ayrı olarak da değerlendirilebilecek ve türü sevenleri mest edecek bir başyapıt. 9.2\10

Prometheus sonrası Alien filmlerinin sıralaması
1- Alien (1979)
2- Aliens (1986)
3- Prometheus (2012)
4- Alien 3 (1992)
5- Alien: Resurrection (1997)

29 yorum:

  1. Yazının sonu iştahımı artırdı. Başyapıt ve 8.9:)Darısı başımıza diyelim:)

    YanıtlaSil
  2. bilim kurgu tutkum ve Prometheus'un felsefi yapısı çok sevmemin ana sebepleri. genel olarak zaten iyi tepkiler alıyor. seveceğine eminim. darısı başına :)

    YanıtlaSil
  3. Karışık eleştiriler okudum. Umarım bende beğenirim.

    YanıtlaSil
  4. illa ki tatmin olmayanlar da çıkacaktır. umarım beğenirsin :)

    YanıtlaSil
  5. yazı çok başarılı, ben de filmi bugün izledim ve seninle aynı fikirdeyim. Özellikle Alien'dan ayrıldığı ciddi noktalar olmasında, Kubrick'in izinden gitmesinde ve oyuncuların üstün performansları konusunda. Açılış sahnesi ve spoilerda bahsettiğin olay beni çok etkiledi. Bir sinefilin böyle sahnelerde heyecandan gözlerinin dolmasını gizleyen 3d gözlüklere de teşekkür ediyorum: )

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. teşekkür ederim :) Oo güzeeel :D Prometheus'u sevmiş olmana ve aynı fikirde olmamıza çok sevindim. finalin etkisi çok büyük sahiden. Alien'la büyümüş bir nesil için anlamı çok büyük. hahah 3D gözlüklerin bir faydasını daha keşfetmişsin aklıma gelmemişti bu :)

      Sil
  6. Alien hayranlarının tatmin olduklarını düşünüyorum zaten. Karakterler , karakterlerin arasındaki gerilim ve uzay gemisinin yapısı Alien'dakine çok benziyor. Ama o filmin izinden gidenler yersiz bir paranoyaya kapılabilirler: Benim bile acabalarım oldu, mesela robot konusunda: )

    YanıtlaSil
  7. Evet Ridley Scott, daha çok kendi filmini baz alarak bir prequel yaratmış. fragmanları ve Scott'ın varlığı sayesinde hiç şüphe etmedim ben :) robot konusunda fassbender da isabet olmuş. tüm soru işaretlerini hükümsüz kılmış :)

    YanıtlaSil
  8. Fassbender süper oynuyor zaten benim soru işaretlerim Alien'daki robotla karşılaştırmam yüzündendi.

    YanıtlaSil
  9. aslında ben bir robot karakter olup olmayacağını hiç düşünmemiştim. sürpriz oldu o bakımdan. ikisini karşılaştırınca ash bir adım önde yine de :)

    YanıtlaSil
  10. Dediğin doğru prometheus çok felsefik bir yapım olmuş.Bende 8.7 vermiştim.Tam bir başyapıt.Teknolojinin tüm imkanları kullanılmış.:)

    YanıtlaSil
  11. Evet Prometheus yazınızı okudum. hem içerik hem de teknik bakımdan enfes olmuş :)

    YanıtlaSil
  12. Bu yorum yazar tarafından silindi.

    YanıtlaSil
  13. görselliği konusunda bişey demiyorum ama felsefi olduğu konusuna katılmıyorum.film birkaç sıradan diyalog dışında ısrarla bir yaratıcı olduğu konusunda duruyor. yani bize aynen şunu diyor " insanlığın kökenini nerde ve nasıl araştırırsan araştır bir yaratıcıya ulaşırsın." hiç felsefi olmayan bu yaklaşım filmin tür ismindeki "BİLİM"-kurgu ifadesine de hiç uymuyor.bir yaratıcı olmadığını söylesin demiyorum bu konuda bize daha açık bir kapı bırakması gerkiyordu.ancak o zaman felsefi ve bilimsel yönünü daha açık ve etkili bir şekilde yansıtabirdi diye düşünüyorum.

    YanıtlaSil
  14. Felsefi sorgulamanın biraz daha üzerine gidilebilseymiş daha iyi olacağı aşikar ancak bir Alien filminden daha fazlasını beklemek filme haksızlık olabilir. ki bir çok Alien hayranı klasik alien materyalini daha çok görmek istiyor. Filmin ağırlığından şikayet edenler de var. Elbette tanrıya çıkar ama yazarlarımız ne düşündüler ya da hangi taraftalar bilemiyorum. devam filmini de düşünerek tüm soruları cevaplandırmak istememiş de olabilirler. Son olarak felsefi olduğu konusunda tüm sinema yazarları da fikir birliğinde belirteyim :)

    YanıtlaSil
  15. filmin elbette felsefi bir temeli var, ancak nüveler halinde kalıyor, film bu fikirleri pek işlemiyor, teknoloji ve bilim, elbette de Alien noktasında ilerliyor. makine-insan mücadelesi temasını alttan alta işlediğini görmek güzeldi. biraz daha işlenmesi gereken nokta irtibat kurulan "mühendis"ler hakkında pek de bilgi vermemesi, başlarına gelen şeylerle ilgili bir işaret vermemesi vb. sanırım ikinci filmi beklemek gerek...

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Çok haklısınız cevaplanmayan çok soru bıraktılar. mühendisler tam bir muamma olarak kaldı. ikinci filmin düşünüldüğü çok açık. Felsefi açıdan da daha derine inilebilseymiş bir klasik doğabilirmiş bence

      Sil
  16. Harika yorum, tam aklımdakiler Serdar, kim ne derse desin sonuna kadar Ridley Scott, sonuna kadar Alien efsanesi! :)

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. çok sağol :) Bilim kurgu ve Alien dendiğinde akan sular durur ha bir de Ridley Scott tabi :)) Olumsuz eleştirileri ben de pek ciddiye almıyorum. Biz fanları memnunsak sorun yok demektir.

      Sil
  17. Bu yorum yazar tarafından silindi.

    YanıtlaSil
  18. Yorumun bilimkurgu sevmeyeni bile sevdirir doz da:)Ellerine sağlık çok iyi olmuş. Bu arada film hakkında düşündüklerimizin benzeş olması da beni ayrı sevindirdi. Benim de film hakkında naçizane birkaç yorumum olacak:

    R.Scott'un Prometheus'la gerçekleştirdiği yenilikçi bilimkurgu öyküsü, uzaylı-yaratık figürünü şimdiye dek yorumlanan iyi/kötü klişelerden uzaklaştırıp, olayı felsefik açıdan yorumlayışı, filmi harika bir seyirliğe dönüştürdüğü gibi ağzımız açık izlememiz için de yeterli bir sebep.

    R.Scott'un makus talihini Prometheus'la yendiğinin söylenmesi haksızlık gibi geliyor ancak son filmiyle Alien serisine olan saygı duruşu benzersiz bir reverans. Ki bu da Scott'un aslında talihinin makus değil, mahsus kendi elleriyle grift bir biçimde yazdığının net göstergesi.

    Prometheus'un bilimkurgudan ziyade ürkütücü ve düşündürücü bir şok etki yaptığı da bir gerçek. Birkaç mantık hatası ve C.Theron'un filmde çekici-sert kadın formundan başka bir işe yaramayan rolünü göz ardı edersek, E.Shaw'ın Ripley'i aratmayan feminist ve savaşçı yapısı, M.Fassbender'ın David karakterini muazzam oynayışı diğer eksi etkilerden bir anda sıyrılmamızı sağlıyor.

    Film hakkında yorum yazma iştahımı kısa keserek neticede diyebilirim ki; Prometheus'un yarattığı türsel kurgu, yaşattığı gerçeklik arayışıyla yeni bir mitos efsanesi yazmış. Çok yaşa R.Scott!

    YanıtlaSil
  19. Vay Vay vay! :)) Yaşa! öncelikle bu denli olumlu tepkiler beklemiyordum senden şaşırdım ve sevindim. Makus talihini yendiği fikrine ben de katılmıyorum sadece her zaman inişli çıkışlı bir grafik sergilemiştir. Ki Prometheus son 10 yılda yaptığı en iyi film

    Prometheus'un tür içerisinde nerede duracağını zaman gösterecek. Bana kalırsa Alien'ın doğuşunu görsel ve düşünsel anlamda başarıyla perdeye aktarmış Scott. Yorumunun tamamına katılıyorum. sağolasın :)

    YanıtlaSil
  20. Çok teşekkürler :)Prometheus hakkında gereksiz derecede olumsuz eleştiriler okumuş olman ya da filmler hakkında konuşurken bilimkurgu türünde pek mesaimiz olmayışımızdan böyle düşündün :) Prometheus'un devam filmi umarım olur. Sinyalleri açtık bekliyoruz :)

    YanıtlaSil
  21. evet bilim kurgu üzerine konuşmamışız hiç. o yüzden ne tepki vereceğini bilmiyordum :) devamı gelecek..

    YanıtlaSil
  22. Prometheus sonrası Alien filmlerinin sıralaması
    1- Alien (1979)
    2- Aliens (1986)
    3- Prometheus (2012)
    4- Alien 3 (1992)
    5- Alien: Resurrection (1997)

    Bu sıralamanın neye göre yapıldığını merak ettim. Aydınlatırsanız sevinirim.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Neye göre olduğu açık aslında. kişisel beğenilerime göre tabii ki.. uzun uzun anlatmaya gerek yok şimdi burada :)

      özellikle merak ettiğiniz bir şey varsa seve seve yanıtlarım

      Sil